Nieuw diamantmuseum: een bom geld voor promostand van Antwerp World Diamond Center

diamantTien miljoen euro zoveel zetten het provinciebestuur en de stad Antwerpen tot 2019 bijkomend in voor de renovatie en inrichting van de gebouwen waarin het Museum voor Edelsmeedkunst, Juwelen en Diamant (MEJD) moet komen en voor de lancering en werking van dit nieuwe ‘diamantmuseum’. Zo staat het in de Samenwerkingsovereenkomst die provincie en stad hierover afsluiten. Ze werd in juni al goedgekeurd door de meerderheid in de Antwerpse gemeenteraad (N-VA, CD&V en Open VLD). PVDA+, Groen en sp.a stemden toen tegen, VB onthield zich. Bij de stemming over dezelfde overeenkomst in de provincieraad van 22 oktober handhaafden Groen en PVDA+ hun tegenstem maar… stemde de sp.a niet tegen maar voor de overeenkomst. Consequentheid is niet in alle partijen een even grote zorg. Waarom? Mijn hypotheses leest u op het einde van dit artikel. Hieronder vindt u de tussenkomst waarmee ik de neen-stem van de PVDA+ verantwoordde.

Vorig jaar besteedde het provinciebestuur al 6,5 miljoen euro voor de aankoop van de gebouwen waarin het nieuwe Museum voor Edelsmeedkunst, Juwelen en Diamant (MEJD) moet komen. In die gebouwen, gelegen achter het stadhuis op de Suikerrui en in de Gildekamersstraat en de Kaasstraat, waren voorheen het Etnografisch Museum en het Volkskundemuseum gehuisvest. Een van de redenen waarom die verhuisden naar het MAS (Museum aan de Stroom) was dat de locatie niet meer geschikt was voor een moderne museale activiteit. Dat er nu toch een gloednieuw diamant- en zilvermuseum gaat in ondergebracht worden wekt dus enige verbazing. De aankoop van die gebouwen door de provincie werd door ons vorig jaar dan ook verworpen, ook al omdat het meer weg had van een budgettaire hulpoperatie voor de stadskas van Bart De Wever. Het stadsbestuur had de gebouwen van de twee oude musea op twee openbare verkopen niet verkocht gekregen maar had de opbrengst van de verkoop wel al jarenlang in haar begroting staan. Dat gat werd dus door het bevriende provinciebestuur onder leiding van N-VA gevuld.

14 miljoen extra nodig

Het vroegere Etnografisch Museum op de bekende Suikerrui gaat de ingang worden voor het nieuwe diamant- en zilvermuseum.

Het vroegere Etnografisch Museum op de bekende Suikerrui gaat de ingang worden voor het nieuwe diamant- en zilvermuseum.

Zoals men kon verwachten diende er nu wel een smak bijkomend geld op tafel te komen voor grondige renovatie- en aanpassingswerken en voor de inrichting, lancering en werking van het nieuwe museum. Een deel van dat geld, circa tien miljoen euro, wordt nu voorzien in de samenwerkingsovereenkomst. De provincie engageert zich tot 2019 voor bijkomend 6,75 miljoen euro, de stad voor 3,1 miljoen euro en een nog te bepalen bijdrage aan het renovatiebudget. Daarnaast garandeert het provinciebestuur tot 2019 jaarlijks de 1,5 miljoen euro werkingsmiddelen die ze al voorzag, ondermeer voor het personeel (14,8 VTE).
De bijkomende investeringen tot 2019 van provincie en stad mogen dus geraamd worden op tien à elf miljoen euro. Daarnaast zou er uitzicht zijn op 3,5 miljoen van de Vlaamse Overheid. Daar zou minister van Toerisme Ben Weyts voor moeten zorgen.
Wat de PVDA+ denkt over de aanpak en invulling van dit veel te dure megaproject en waarom we tegen de samenwerkingsovereenkomst stemden zette ik uiteen in een tussenkomst waarvan u hier de lichtjes aangepaste tekst vindt:

‘Collega’s,

De PVDA+ gaat deze overeenkomst niet goedkeuren, net zoals we dat al deden in de gemeenteraad van Antwerpen. Overigens samen met sp.a en Groen.
Onze fractie schaarde zich in de gemeenteraad achter de redenen die Joris Giebens van Groen aanvoerde om de samenwerkingsovereenkomst af te wijzen. Joris Giebens dient overigens gefeliciteerd te worden voor de manier waarop hij dit dossier beheerst en opvolgt.

‘Vol financiële en juridische onzekerheden’

Bij zijn argumenten voor een neen-stem treden we vooral die van financieel-budgettaire aard bij. Provincie en stad samen engageren zich hier namelijk in totaal voor een bedrag van minstens 11 miljoen euro voor een project dat, volgens het advies van de eigen financiële beheerder van de stad,. ‘vol onzekerheden zit zowel op financieel als juridisch vlak’.
De financiële risico’s slaan vooral op de externe financiering door de privé-sector en de Vlaamse overheid. Die is absoluut nodig , ook volgens de samenwerkingsovereenkomst, maar daarvan is tot nu toe nul euro rond.
Onzekerheid is er ook over de opbrengsten van de merchandising

De PVDA wil deze provincieraad aangrijpen om een aantal bijkomende specifieke redenen voor afwijzing van de Samenwerkingsovereenkomst te ontwikkelen.
Wij zijn namelijk niet akkoord met de politieke en museale oriëntatie van het project MEJD zoals het nu voorligt.

‘Imago van diamantsector verbeteren’

Een. We zijn niet akkoord met de politieke, beleidsmatige invulling
Het volstaat de tekst van de Samenwerkingsovereenkomst te lezen en je kan alleen maar besluiten:
Dit is geen museaal project van en voor de bevolking, dit is een promotiestand voor het Antwerp World Diamond Centre (AWDC), gefinancierd met een bom overheidsgeld, en dat in tijden waar de gewone burgers de buikriem moeten aanhalen.
De overheid (PB en Stad) treden hier niet op als behartiger van de culturele en zelfs niet de sociaaleconomische belangen van de meerderheid van de bevolking, maar als zaakwaarnemer en financier van het AWDC.
Twee passages in de Samenwerkingsovereenkomst illustreren dit.
– Net als op de homepage van het AWDC vinden we helemaal vooraan in de eerste paragrafen van de Samenwerkingsovereenkomst: “de Stad zet in op publiekswerking diamant om het imago van de sector te verbeteren”.
Dat is toch niet de eerste opdracht van het museum.
Trouwens als de diamantsector een imagoprobleem heeft komt dat vooral door zijn miljardenfraudes. Onder meer die van 1,5 miljard door Omega Diamonds, afgekocht met iets meer dan 100 miljoen euro. Peanuts én straffeloosheid dus voor een bedrijf dat, in dit verband, door de voorzitter van de Liga voor de Rechten van de Mens bestempeld werd als… ‘een criminele organisatie’.
Deze week is in onze stad eindelijk het proces begonnen voor een andere fraudezaak in de diamantsector. Deze zaak, die al 15 jaar aansleept, zal wellicht verjaren voor ze in beroep behandeld kan worden. In die context in de Samenwerkingsovereenkomst de ‘commerciële diamantbeleving’ vooropstellen, zonder dat die augiasstal is uitgekuist, is financieel en moreel niet te verantwoorden.

Terzijde, als het hoofddoel is de commerciële diamantsector dienstbaar te zijn, waarom investeert hij er dan niet zelf in? We vinden in de projectie van het budget 0 concrete euros over hun financieel engagement.

Stad en provincie willen in totaal 20 miljoen uitgeven voor een loutere promotiestand van Antwerp World Diamond Centre

Stad en provincie willen in totaal 20 miljoen uitgeven voor een loutere promotiestand van Antwerp World Diamond Centre

– Er zijn nog andere passages die de totale dienstbaarheid aan het AWDC illustreren:
Zo lezen we dat het doel is: “een commerciële diamantbeleving trekker te laten zijn voor toeristische bestedingen in de stad” of nog: “een ‘call to action’ in de richting van economische besteding in de stad”
Het diensthoofd diamant van de stad onderstreept dat de 3,5 miljoen € inbreng van de stad dient voor de enscenering met als doel de ‘toeristisch commerciële uitstraling’ te versterken.
Wat die besteding betreft denkt men op de eerste plaats aan besteding ten gunste van de diamantsector. Er lopen onderhandelingen met de privésector om op het gelijkvloers een grote juwelierszaak te vestigen en /of een handel in losse stenen. Van de begunstigde ervan wordt verwacht dat hij een belangrijke bijdrage gaat leveren aan de externe financiering. Maar zoals gezegd, daar ligt niets van vast.
Wij hebben niets tegen het stimuleren van toerisme noch tegen economische fallout voor de horeca en andere sectoren waar het hele volk baat bij heeft.
Wij hebben niets tegen goede toeristische attracties. Maar voor hoeveel gewone mensen is dit een attractie? Zoals het museum thans is opgevat ligt het volkomen buiten hun leefwereld en buiten hun budget, zeker voor wat die economische besteding in deze sector betreft.

Een museum voor de happy few…

Nicole Kidman droeg op de Oscaruitreiking van 2008 een 1399 karaats diamanten halsketting. Het eigendom van die effectief mooie dingen weerspiegelt actueel een onaanvaardbare ongelijkheid. (Foto AWDC)

Nicole Kidman droeg op de Oscaruitreiking van 2008 een 1399 karaats diamanten halsketting. Het eigendom van die effectief mooie dingen weerspiegelt actueel een onaanvaardbare ongelijkheid. (Foto AWDC)

Ons tweede hoofdbezwaar is dat het museale concept achter dit project niet het onze is.
Bij de basistaken van een museum hoort: publieksontsluiting, een zo ruim mogelijk deel van de bevolking toegang geven tot cultuur, tot historische en andere kennis
Ja, ‘publieksontsluiting’ staat er bij als taak, met een woordje. Voor ons betekent dat een zo ruim mogelijk publiek, dus ook de volkse lagen. Meer bepaald door hun kant van het verhaal er in te verwerken. Die andere kant van het diamantverhaal heeft in het project van de samenwerkingsovereenkomst zo goed als geen plaats in vergelijking met de commerciële doelstellingen.
Diamant en edelsmeedkunst waren vroeger, maar ook nu nog een verhaal van en voor de upper class, voor de happy few.
De topstukken waren en zijn zelfs voor de very very happy few.
Ondermeer de Russische tsaren, wiens schat aan juwelen in de commissie door mevrouw Avontroodt werd aangehaald, konden zich die topstukken slechts veroorloven door vreselijke uitbuiting van de overgrote meerderheid van de bevolking, zowel in hun eigen land als in de door hen aangehechte gebieden. Die bevolkingen kende in diezelfde periode grote miserie. Hoe gaat dat op objectieve wijze in het licht gesteld worden? Die bedoeling vinden we nergens. Britse musea slagen daar nochtans wel soms in.

… of een met het hele diamantverhaal?

Welke plaats krijgt het verhaal van de uitgebuite en gediscrimineerde mijnwerkers die de diamant dolven in het Zuid-Afrika van de apartheid, basis van de gigantische rijkdom van concerns als De Beers en Anglo-American? Wat over de werkomstandigheden van de vroegere diamantslijpers in onze regio, vooral rond Lier en Nijlen? Mijn collega van GVHV Staf Henderickx, zoon van een diamantslijper in Nijlen, schreef daarover uitvoerig in zijn autobiografisch boek ‘Steentjes’. In zijn geboortejaar 1949 stonden er twaalfhonderd fabriekjes in de streek. Twintigduizend mensen verdienden er hun boterham met het steentje. “Vanuit deze bijenkorven van bezige werkers en werksters,” schrijft Staf Hendrickx, “zwermen de steentjes uit over de hele wereld. Ze zullen schitteren en verblinden in ringen, oorbellen en halsbanden van dames en heren met bloed even blauw als de kielen van de werkers.” Gaat dit gezichtspunt in ons museum aan bod komen?

Diamantslijperszoon en GVHV-dokter Staf Henderickx beschreef in 'Steentjes' de werkerskant van het diamantverhaal. Komt die aan bod?

Diamantslijperszoon en GVHV-dokter Staf Henderickx beschreef in ‘Steentjes’ de werkerskant van het diamantverhaal. Komt die aan bod?

Verder. Wat gaat men in het museum vernemen over de redenen voor de delokalisering van het vakwerk? Over de werkomstandigheden van de diamantslijpers in India en elders? Over de onaanvaardbare fraudes in de sector?
Wat over de bloeddiamanten? Mijn vrouw heeft na haar pensioen als vrijwilligster lessen Nederlands gegeven aan moeders van allochtone origine. Toen zij met hen een stadsbezoek deed, was daar ook een bezoek bij aan het toenmalige diamantmuseum. Een zwarte Afrikaans vrouw had als commentaar: “Where there is diamond, there is war”. Welke plaats gaat er zijn voor dit verhaal?
Een van de basistaken van een museum is een totaal verhaal te brengen dat alle geledingen van de bevolking kan aanspreken. Bij te dragen tot een ruime historische kennis en culturele bagage voor iedereen.

Is ook ’t Museum niet meer van iedereen?

In de Samenwerkingsovereenkomst ontbreekt de ambitie om een museum voor iedereen te maken, dat alle of toch zoveel mogelijk segmenten van de bevolking kan aantrekken.
Men heeft het in de SO over het ‘beoogde publiek’, zonder te specifiëren hoe men de meerderheid van de stad, de provincie, het land en de wereld daarbij gaat betrekken. De enige groep die gespecifieerd wordt is diegene die vatbaar is voor “een ‘call to action’ in de richting van economische besteding in de stad”. Hier in Antwerpen werd de slogan ’t Stad is van iedereen gebannen als zogezegd fout. Ook voor dit museum is het duidelijk niet de bedoeling er een museum van te maken voor iedereen maar een museum voor de upper class, voor de hyperkapitaalkrachtige happy few of diegenen die daar kritiekloos voor in bewondering staan.

Ook op museaal vlak kiest men voor een politiek beleid dat gericht is op de superrijken. Waarbij men de goegemeente voorhoudt dat dit ooit wel eens ten goede zal komen aan de gehele bevolking. Hoofdgedeputeerde Luk Lemmens formuleerde dat op sprookjesachtige wijze in de commissie zo: ‘Ja wij hopen dat die upper class die hier met de cruisesschepen aanmeert dan veel geld achterlaat, waarmee wij als politieke overheid dan meer voor de bevolking kunnen doen’. Die bewering lijkt me vooreerst niet gebaseerd op objectieve cijfers over de koopkracht van de gemiddelde Cruise-toerist die Antwerpen aandoet . Maar vooral ontkent het dat van de miljardenwinsten die in Antwerpen naar de diamantsector vloeien belachelijk weinig in de kas van de overheid terecht komt. Verschillende fiscalisten hebben de recente karaattaks van niet eens 1 procent op de omzet een lachertje genoemd. Om nog te zwijgen van het ontbreken van elke taks op een miljardenomzet die volledig in het zwart gebeurde en gebeurt. Nogmaals: wie het imago van de sector wil verbeteren en de hele bevolking van die economische activiteit wil laten profiteren, stelt eerst op dat vlak orde op zaken.
Dan zal er ook geld zijn voor een totaal en veelzijdig verhaal over de diamant en ook geen financiële onzekerheid over het museumproject.

Onze fractie vindt ook de kwestie van de tarieven belangrijk. Zij spelen een rol om musea ruim en algemeen toegankelijk te maken.
Hoewel er sociale correcties bij ons worden toegepast in onze provinciale musea vinden wij dat bijvoorbeeld, twee maal 8 euro voor twee volwassenen, ook voor tweeverdieners een nodeloze drempel opwerpt. Wij blijven voorstander van het systeem toegepast door grote musea in Groot-Brittannië waar de toegang gratis is en die massa’s volk trekken: British Museum en Tate Modern in Londen, het Liverpool Museum …

Besturen doen we ‘onder ons’

Een derde bezwaar van onze fractie slaat op wat er staat over het politieke bestuur van het museum in de toekomst.
Een rol voor de commissie van cultuur wordt, tenzij ik mij vergis, niet vermeld noch voorzien. Alles wordt geregeld en beslist in een beperkte stuurgroep met een gedeputeerde, drie schepenen van de stad Antwerpen en de directeur.
De ondemocratische tendens om meer en meer zaken te onttrekken aan degelijke controle door de verkozenen, ook al voor een deel ingezet via de verzelfstandiging en autonomisering van overheidsdiensten, lijkt ons zo nog versterkt te worden.

Samengevat:
Wij vinden bitter weinig terug van onze museale en politiek-sociale doelen in deze SO, maar des te meer van zaken die we verwerpen. Dit project staat, zoals het nu voorligt, exclusief in dienst van het AWDC en zal de gemeenschap dat handenvol geld kosten.
Daarom kunnen wij deze SO niet goedkeuren.

Tot slot benieuwt het mij hoe bepaalde fracties hier in de raad gaan stemmen. Vooral of al diegenen die in de gemeenteraad van Antwerpen tegen stemden dat ook consequent hier gaan doen.

Epiloog.

De hierboven betwiste samenwerkingsovereenkomst werd unaniem goedgekeurd door de bestuursmeerderheid. PVDA+ en Groen stemden net als in de gemeenteraad tegen. VB onthield zich. Open VLD, die in de gemeenteraad had voor gestemd (ze hebben daar een schepen) onthield zich in de provincieraad.
De andere stem, die het meest verwonderde was, die van sp.a. Ronduit tegen in de stad maar voor in de provincieraad. Daar zijn maar drie mogelijke verklaringen voor:
– ofwel werken de gemeenteraads- en provincieraadsraadsfracties van de sp.a op het zelfde dossier naast elkaar zonder overleg en contact;
– ofwel lichten ze elkaar fout of onvoldoende voor;
– ofwel wordt in de top van die partij aanvaard dat politieke consequentheid mag wijken voor het behoud van posten. In tegenstelling tot in de stad, zit de sp.a, dankzij een voorakkoord (tussen N-VA, CD&V en sp.a) van vóór de verkiezingen, wel nog in het provinciebestuur met twee gedeputeerden.

Steun van een ‘liberal’

Ander vermeldenswaardig feit over mijn interpellatie: Ik werd regelmatig onderbroken door hoofdgedeputeerde Luk Lemmens (N-VA). Onder meer met een uitroep dat hij mij toch in de commissie gezegd had dat hij voor een ruimer diamantverhaal zou gaan. Waarop ik antwoordde dat wij wel niet debatteerden en stemden over wat hij in de commissies zegt maar wel over wat wel en niet in de voorliggende Samenwerkingsovereenkomst stond. Ook in het daaropvolgend debatje ging het er allemaal niet zo netjes aan toe. Zodanig dat het ook het jonge Open VLD-provincieraadslid wat te veel werd.
Na opgemerkt te hebben dat hij mijn ideologie niet deelt– en dat klopt en is wederzijds: op sociaaleconomisch is hij immers vaak een donkerblauwe – gispte hij de NVA-hoofdgedeputeerde omdat hij mij voortdurend kleinerend had onderbroken. Roel Van Eetvelt zegde: ‘Mijnheer Merckx hield een speech met inhoud (en hij somde zelf de hoofdpunten op – hij had dus wel geluisterd en zelfs genoteerd, chique, km). En hij vervolgde: ‘Ja het was een politieke speech, maar waarvoor zitten we hier anders? Ik vind dat hoofdgedeputeerde Lemmens zonder respect gereageerd heeft op de tussenkomst van mijnheer Merckx.”
Ik dankte Roel Van Eetvelt voor zijn interventie: “Daarmee heb je je getoond als een ‘liberal’ in de Amerikaanse betekenis van dat woord.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: