China 2010 versus 1970 (slot): Is dit nu socialisme?

Dit is de tiende en laatste aflevering over mijn recente reis in China. Over de vraag in de titel laat ik mensen aan het woord die het nieuwe China al lang mee beleven en/of analyseren. Vooral de gezichtspunten van Michael Crook, een Britse marxist wiens familie al sinds drie generaties in China woont, zijn interessant. Maar ook hij is er nog niet helemaal uit. Mijn besluit is alvast dat het huidige China vanwege linkse mensen volop interesse blijft verdienen. Met maar liefst 23 foto’s (vergroten door er op te klikken).

Wat antwoord ik op de vraag die alle marxisten en linksen ter wereld bezighoudt, ‘Is China nog socialistisch?’. De officiële teksten van de Chinese Communistische Partij zijn formeel. Actueel realiseren zij de eerste of ‘primaire’ fase van het socialisme, een marktsocialisme met Chinese karakteristieken. Het doel blijft om tegen het midden van deze eeuw te evolueren naar een meer welvarende, gevorderde socialistische maatschappij. Sommigen denken dat dit stadium zelfs eerder kan bereikt worden.

De waarheid zoeken in de feiten

Michael Crook. Zijn familie leeft al drie generaties in China en is sinds de jaren '40 medestandster van de Chinese communisten. Foto Olivia Snykers.

Voor me zelf stelde ik al bij het begin van deze artikelenreeks: op basis van reisindrukken en beperkte studie kan en mag je, over de vraag of China nog socialistisch is, geen sluitende uitspraken doen. Ik geef hier wel ter overweging wat een aantal interessante mensen ter plaatse ons daarover geantwoord heeft. Je zal merken dat ook zij er, na jaren discussies, niet altijd uit zijn. Een van die boeiende mensen was Michael Crook, een 60-jarige Brit. Hij is zelf geboren in China en op zijn universitaire studies na (die hij in het Verenigd Koninkrijk deed) leeft hij er al heel zijn leven. Zijn grootouders waren protestantse zendelingen die al vóór de revolutie in China werkten. Zijn moeder is sociologe en antropologe en had een bijzondere interesse voor de pogingen tot verdeling van het land onder de boeren in China. In de jaren 40 van vorige eeuw was ze getuige van de landbouwhervormingen van de nationalisten. Ze kwam tot de vaststelling dat die niets voorstelden. Bij de landhervorming die de communisten ondernamen in de gebieden die ze controleerden stelde ze wel resultaten vast. Zijn ouders werden sympathisanten van de communisten.

De Britse ouders van Michael Crook steunden in de jaren 40 enthousiast de landhervormingen van de Chinese communisten.

De moeder van Michael Crook, inmiddels 90, woont nog altijd in China. Michael: 'Ik discussieer al tien jaar met haar of men hier nu een socialistische koers vaart of niet.'

Ik geef in een notendop weer wat Michael tegenover ons kwijt wilde over het karakter van het huidige Chinese regime: “Ik heb de onlangs overleden Joan Hinton gekend en weet dat zij de hervormingen sinds 1978 slecht vond. (1) Ook heel wat buitenlandse maoïsten en marxisten denken dat het de verkeerde weg opgaat. Maar zeker 90% van de Chinezen zelf vindt van niet. Het levensniveau is fel gestegen. Er is een enorme vooruitgang van de productiekrachten. Ik ben zelf marxist. Om te beoordelen of een hervorming goed of slecht is moet men zich baseren op de feiten. De waarheid zoeken in de feiten, heet dat.”

Nanjing Road, de grootste winkelstraat van Shanghai. M. Crook: 'Meer dan 90% van de Chinezen vindt dat ze er op vooruitgingen sinds de hervormingen van 1978.'

Dezelfde Nanjing Road op een doordeweekse avond in juli. Foto Frans Meul.

'De Chinezen waarderen de gestegen welvaart'. Wandelen aan het West Lake in Hangzhou.

Ook op het platteland vertienvoudigde het inkomen. Foto's Eddy Hauman.

Miichael Crook vervolgt: “Alles hangt er vanaf hoe je socialisme definieert. Is het criterium de grootte van staatssector of wie de macht heeft? De situatie voor het volk is vrij stabiel. Het levensniveau en de omstandigheden van de mensen zijn moeilijk geweest in de periode vóór 1978. Daarom wilden ze verandering. Er waren onvoldoende incentives (prikkels) om zich in te zetten. Iedereen kreeg hetzelfde aantal werkpunten ongeacht hoe hard hij of zij ook werkte. De hervormingen veranderden dat. Iedereen rushte dan om meer te verdienen. De economie is nu efficiënter maar de maatschappelijke gelijkheid leed er onder.”

Een filiaal van China's grootste warenhuisketen, RT-Mart, nabij het Olympisch dorp.

Het aanbod is hier bijzonder ruim. Bladgroenten worden vers gehouden met waterverneveling en...

...je kan je zelfs bevoorraden met nog levende vissen.

‘Stevig gecontroleerd kapitalisme’

Michael gaat verder: “Mao was vooral geïnteresseerd in de productieverhoudingen, Deng Xiao Ping in de productiekrachten. Deng, en voorheen ook president Liu Shaoqi, stelden dat onze productiekrachten fel onderontwikkeld waren en we eerst nog door een periode van een soort kapitalisme moesten. Mao dacht dat dat niet nodig was. Op dat punt heeft de lijn van Deng het gehaald. De CCP realiseert nu een gecontroleerde ontwikkeling van het kapitalisme in China. Is die controle reëel? Ja, en ze is stevig. Niet voor niks antwoordde een internationale autoriteit als Dr Joseph Needham toen ze hem een vraag stelden over bureaucratie in China: ‘The Chinese bureaucracy is the best in the world’. In tegenstelling tot India zijn er hier geen hongersnoden en andere grote ellende.”

Het portret van Mao op Tien Anmen eert zijn bijdrage aan het nieuwe China maar hij legde eenzijdig klemtoon op de productieverhoudingen. Foto Olivia Snykers.

In de Culturele Revolutie werd toenmalig president Liu ShiaoQi verweten te flirten met de kapitalisten... (Foto Dominique Meeùs, 1967)

...maar nu volgt China de lijn van Liu en Deng die voorrang geeft aan de ontwikkeling van de productiekrachten. En staat Liu's portret (links) naast dat van Mao en Zhou En Lai te koop in deze etalage in Beijing. Foto Olivia Snykers.

“De productiekrachten”, aldus Michael Crook, “zijn nu door de hervormingen wel enorm ontwikkeld, maar er is een verslechtering van de productieverhoudingen opgetreden. De laatste 5 à 10 jaar zijn er vreselijke mijnongevallen geweest, op sommige plaatsen kon je bijna terug van slavernij spreken. Sommige mensen zijn in armoede gestort en zonder empowerment kunnen ze daar niet uit geraken. Maar de regering is zich de laatste 5 jaar zeer bewust geworden dat de markt dient ingetoomd te worden om sociale, economische en ecologische redenen. En ook omwille van de veiligheid en de gezondheid van de mensen.”

'De rush om meer geld te verdienen'. Ook al bij kids? Foto Eddy Hauman.

Qianmen, de gerestaureerde oude winkelstraat van Beijing. De prijzen in de luxewinkels zijn geen spek voor de bek van de gewone Chinees. Foto Eddy Hauman.

En Michael Crook besluit: “Er is de laatste 5 jaar een terugkeer merkbaar naar meer overheidsinterventie. De huidige regering is duidelijk meer communistisch dan die van twintig jaar geleden met Zhao Zhi Yang, Hu Yao Bang en anderen. Een finaal antwoord geven op de vraag of China nog socialistisch is? Ontsla me daar van. Mijn moeder en ik discussiëren daar al 10 jaar over en we zijn er nog niet uit geraakt. Het is een gecompliceerde maatschappij en een enorm land.”

Zijn vriend en collega van de NGO Gong He (zie hoger), prof. Du Yingtang merkte ook op dat de regering voortdurend experimenteert, dingen uitprobeert, en als er wat fout loopt, grondig en snel bijstuurt. Dat alles volgens het advies van Deng: ‘Crossing the river stepping stone by stone’ (de rivier oversteken door van de ene steen op de andere te springen).

‘De rivier oversteken door van de ene steen op de andere te springen’. Volgens dit devies van Deng experimenteert én corrigeert het beleid voortdurend.
Foto: een door WWF beschermde bergstreek onder Xi'an. Foto E. Hauman.

' Michael Crook: 'De laatste vijf jaar is er opnieuw meer overheidsinterventie''. Foto: Zetel van BUCC (Beijing Uni Construction Group Co.) een zuiver overheidsbedrijf uit de bouwsector dat ook internationaal zeer actief is. Foto Eddy Hauman.

‘Samenstelling van partij cruciaal’

Michael Crook gaf zelf nog een belangrijke slotbedenking: “De vraag is hoe de CCP zich zelf gaat ontwikkelen. Van avantgarde-partij tot een people’s party? Dan zal er wellicht ook iets veranderen op politiek vlak. Mijn zorg is: als het lidmaatschap van de partij grondig wijzigt, zal die controle over het kapitalisme dan even stevig blijven?”

De Chinese CP telt bijna 78 miljoen leden. Foto van 17de partijcongres in 2007.

Showroom van Babei in Shengzhou (provincie Zhejiang), wereldtop inzake productie van luxe-dassen en hoogwaardige zijdeweefsels. De grote baas van dit privé-bedrijf is lid van de Communistische Partij. Foto Frans Meul.

Archiefzaal met de honderden stalenboeken van Babei waarin tienduizenden eigen design-ontwerpen steken. De fabriek werkt samen met het merk Pierre Cardin. Foto Luce Stappaerts

Volgens prof. Losurdo zou het aantal 'rode kapitalisten' in de partij klein en symbolisch zijn.

De Italiaanse filosoof en historicus Domenico Losurdo bevestigt bepaalde stellingen van Michael Crook: “Je moet voor ogen houden dat de privéondernemingen in grote mate afhangen van kredieten verleend door een banksysteem dat gecontroleerd wordt door de Staat. Daarnaast zijn de partij en de vakbond duidelijk aanwezig in die bedrijven. Daaruit volgt als conclusie dat in die privéondernemingen de macht van het private eigendom door een soort tegenmacht in evenwicht wordt gebracht en beperkt. ” Op de vraag of het toelaten tot de partij van ondernemers, zelfs van enkele superrijke kapitalisten, geen gevaar inhoudt kreeg Losurdo van de Chinese communisten als antwoord dat hun aantal onbetekenend is, eerder symbolisch op een totaal aantal van 78 miljoen leden. Andere bronnen spreken dat tegen en stellen dat, waar bij de totale bevolking het percentage CP-leden 6% bedraagt, dit bij de privé-ondernemers veel hoger ligt. Zelf probeert de linkse Italiaanse filosoof de aanwezigheid van ‘rode kapitalisten’ in de partij als volgt te verantwoorden: “Wij hebben gezien dat sommige van die ondernemers een nationale rol vervullen: in bepaalde sectoren van de economie hebben zij voor China de afhankelijkheid tegenover het buitenland op technologisch vlak weggewerkt of verminderd. Sommigen van die ondernemers hebben zich niet alleen objectief maar ook subjectief op de eerste rijen geplaatst in de strijd die de Communistische Partij vanaf 1949 is aangegaan: de strijd om zich van het imperialisme te bevrijden door vertrekkend van de verovering van de politieke onafhankelijkheid ook de stap te zetten naar onafhankelijkheid op economisch en technologisch vlak.” En hij besluit met te stellen dat “in een wereld waar de knowledge economy, de kenniseconomie, een steeds grotere rol speelt”, het best mogelijk is dat de helden van de arbeid, de stakhanovist uit de USSR van de jaren 30, “wel eens een totaal nieuwe gedaante kan aannemen. Meer bepaald die van een supergespecialiseerde ingenieur of technicus die, door een bedrijf op poten te zetten met een hoogstaande technologie, een belangrijke bijdrage levert aan de defensie en de versterking van het socialistische vaderland.”

Vernieuwde interesse

Ik geef deze meningen ter overweging, niet als een uitgemaakte zaak. Je kan er nog heel wat andere bedenkingen bij maken. Wat zal bijvoorbeeld het effect zijn indien de vastgoedsector ook voor een belangrijk deel een artificieel gevoede zeepbel zou blijken? Wat zal er met het socialisme op zijn Chinees en zijn sterke inschakeling in het internationale kapitalistische systeem gebeuren indien het kapitalisme een nieuwe nog zwaardere mondiale crisis zou kennen? Zal het levensniveau dat dankzij de enorme exportprestaties steeg dan geen zware klappen krijgen? Enzovoort, enzovoort. Het aantal denkbare bedreigingen en kronkelwegen lijkt wel oneindig. Formele voorspellingen laten we beter achterwege.

Bouwwoede alom. Nieuwe flats in Xi'an met behoorlijke oppervlaktes en dito prijzen. Riskeert China een vastgoedbubbel? Foto Eddy Hauman.

Wel ben ik van mening dat diegenen die zich, zoals ik, marxist noemen, een veel grotere interesse aan de dag moeten leggen voor wat in China gebeurt en de politiek van de Chinese CP grondiger bestuderen. De Chinese communisten beklemtonen dat hun weg naar een ‘socialisme met Chinese karakteristieken’ bepaald is door de specifieke situatie van hun land. Vooral dan door de graad van economische ontwikkeling, die globaal genomen nog altijd relatief laag blijft, en door de omvang van hun land en hun bevolking. Toch denk ik dat er uit hun ervaring van de laatste 30 jaren zaken te leren zijn die van belang kunnen zijn voor al wie, waar ook ter wereld, ijvert voor een socialisme aangepast aan de noden van zijn of haar land of continent. Persoonlijk ben ik vooral onder de indruk van de grote aandacht voor economische efficiëntie en verhoging van de welvaart van de bevolking. Ook de inspanning om het beleid wetenschappelijk te funderen wekt mijn interesse. (2) Net zoals de durf om, op basis van de praktijk, soms drastische koerscorrecties door te voeren. Ook de pragmatische en soepele aanpak, die bij dit alles gehanteerd wordt, boeit me. Inderdaad: die beruchte kat van Deng.

Zoals bij elke menselijke onderneming – en zeker een van die omvang – ontbreekt het op ‘de Chinese weg naar het socialisme’ niet aan valkuilen en fouten. Hoe dan ook: deze reis naar China, en de beperkte studie die ik in de marge daarvan verrichtte, hebben me gesterkt in de overtuiging dat China een belangrijke bijdrage blijft leveren aan de zoektocht naar socialistische alternatieven. Dat had ik bij mijn vertrek niet echt meer verwacht. Uw correcties, opmerkingen en kritieken zijn alvast meer dan welkom.

Deze twee willen alvast de Rode Vlag hoog houden in China. Maar het zullen de Chinezen zijn die daar al dan niet zelf voor zorgen. Foto Eric Hufkens.

Voetnoten:

(1) Joan Hinton (1921-2010) is een Amerikaanse atoomspecialiste die vanaf 1948 in China ging werken. Samen met haar man legde ze er zich, tot aan haar overlijden, toe op de ontwikkeling van een groot koeienfokkerij annex zuivelbedrijf in de buurt van Xi’an. Ze is altijd een hevige ‘maoïste van de oude stempel’ gebleven. Getuige een van haar uitspraken: “The reform policies after Mao’s death in 1976 had nothing to do with revolution and led to consumerism and class division.”

(2) Introduction to the Scientific Outlook on Development, Compiled by The Theory Office of the Publicity Department of the Central Committee of the Communist Party of China, Beijing 2006

Vorige afleveringen gemist? Klik op:

Deel 1: Waarom onze HADIMAO-serie in HUMO van 1971 heropdiepen? En wie is er nu nog boer in China?

Deel 2: Wouden van hoogbouw, flashy gsm’s en minishorts

Deel 3: Exit Keizer Fiets daar komt de auto, ook de elektrische

Deel 4: Over reclame en overschilderde Mao-citaten

Deel 5: Nog veel problemen en groeiende sociale ongelijkheid

Deel 6: Dé kloof is die tussen Oost- en West-China

Deel 7: Gezondheidszorg en onderwijs, comeback na sociale terugval?

Deel 8: Over cultuur en commercie, corruptie en de aanpak ervan

Deel 9: Dit land is nog roder dan ik dacht.

Het volledige reisverslag is als essay integraal, zonder opdeling in afleveringen en zonder foto’s, te lezen op de site Chinasquare van de Vereniging België-China (VBC). Voor wie niet van prentjes wil weten.

In de komende dagen vul ik mijn vorige afleveringen aan met beter fotomateriaal ontvangen op de recente terugkeerdag van onze reisgroep. En maak ik als uitsmijtertje een bijdrage met alleen maar leuke sfeerfoto’s en filmpjes van onze reis. Het urenlang doorploeteren van de aangeleverde zondvloed digitale foto’s – oh those modern times! – met het oog op een selectie verdient immers een hoger rendement.
Ik dank u alvast voor de belangstelling voor deze reportage en bedenkingen zoals ik die kon afleiden uit de bezoekersstatistieken van mijn blog.
Wie nog meer wil zien en weten, én erover debateren bij een Chinees likeurtje, is welkom op vrijdag 10 december om 20 u. in de zaal van Geneeskunde vh. Volk, Commandant Weynsstraat 85, 2660 Hoboken.

Advertenties

6 reacties »

  1. […] Deel 10 (slot): Is dit nu socialisme? […]

  2. Toni said

    Heb gewacht tot je verslagen volledig waren en heb ze dan in 1 keer gelezen. Je hebt er echt een studie van gemaakt…. Soms zware kost voor mij…. Heel wat anders dan mijn dagelijkse verhaaltjes uit Thailand. Maar Azië blijft een boeiend continent.
    Groeten,
    Toni

  3. Jorein Versteege said

    China is nooit een socialistische natie geweest. Niet onder Mao ( 1949-1976 ) en niet onder de huidige leiders.

    Toen de maoïsten in 1949 de macht grepen, voerde ze niet het socialisme in. De Chinese Communistische Partij nam bezit van alles, maar de arbeiders en boeren hadden niets te zeggen. Ze werden slaven in een gigantische collectieve machine, die Mao ging opbouwen. Door de maoïstische politiek tussen 1949 en 1976 stierven ongeveer 70 miljoen Chinezen.

    Als anti-stalinistische Marxist ben ik zeer duidelijk. China is NOOIT een socialistisch land geweest. Nooit hebben democratische arbeidersraden het voor het zeggen gehad, het was altijd de Chinese Communistische Partij die alles bepaalde.
    Na 1983 is het kapitalisme langzaam weer terug gekomen. De gematigde Deng Xioaping heeft de markt economie weer ingevoerd. Hij zag dat het stalinistische/maoïstische model niet kon werken.

    Het China is tegenwoordig een kapitalistische dictatuur. Buitenlandse bedrijven maken dankbaar misbruik van de goedkope arbeidskrachten. De Chinese Communistische Partij heeft meer dan alleen het maoïsme in de steek gelaten, ze hebben alles verraden waar Marx in geloofde.

    Doordat Deng Xioaping meer vrijheden toeliet is de welvaart ook gestegen. 120 miljoen Chinezen zijn nu welvarend. Maar dat is nog niets in vergelijk met die 900 miljoen Chinezen die nog arm zijn. In mijn ogen is de Volksrepubliek China een anticommunistische staat geworden, die net als de Sovjet Unie nooit de arbeiders bevrijd heeft.

  4. krismerckx said

    Dag Jorein,
    Jonge marxisten (zoals jij?) hebben vaak de neiging heel kategorieke oordelen uit te spreken. Een kernpunt is de waarheid te zoeken in de feiten. Wat je bijvoorbeeld zegt over de evolutie van de armoede in China (en die is er nog, maar véél verminderd) wordt zelfs formeel tegengesproken door de niet bepaald pro-communistische Wereldbank. Zie bv. http://www.infochina.be/content/scherpe-daling-van-de-armoede-china : ‘Het deel van de Chinese bevolking dat onder de armoedegrens van de Wereldbank leeft is gedaald van 65 procent in 1981 tot 4 procent vandaag. Dat is een daling met 520 miljoen mensen.’ (april 2009)
    Tip: toets je spontane perceptie eerst eens aan goed gedocumenteerde analyses en rapporten zoals je die kan vinden op http://www.chinasquare.be en http://www.infochina.be
    BTW, ook Lenin voorzag in zijn tijd wel degelijk al een plaats voor de marktwerking in zijn concept voor het socialisme. Dat was wel wat anders dan de door winsmaximalisatie gedreven en anarchistische ‘vrije’ markt.
    mvg
    kris

  5. Michiel vdE said

    Als jonge marxist moet ik u bedanken om mijn redelijk negatief beeld van China totaal te veranderen naar een zeer positief beeld. In mijn mening was China meer en meer een totalitair kapitalistisch land zoals de verenigde staten aan het worden, maar ik ben dan ook verheugd dat u mij het tegendeel heeft bewezen. Ik kijk er nu naar uit om ooit zoals u China te bezoeken.

    Met vriendelijke groeten

  6. krismerckx said

    Beste Michiel,
    Het doet me plezier dat mijn reportage, meer dan een jaar na datum, interesse opwekt bij een jonge marxist voor het gigantische en complexe experiment van opbouw van een socialistische markteconomie met Chinese karakteristieken.
    Inmiddels zijn we een jaar verder en lijken een aantal van de mogelijke gevaren voor China die ik aangaf bewaarheid geworden: risico op vastgoedzeepbel (overheid grijpt wel in), weerslag van de wereldwijde crisis vooral in het westen op de export, schuldencrisis in VS en crisis in eurozone, toenemende betwistingen en sociaal protest rond grondeigendom enz.
    Anderzijds kon je recent in dit miljardairsmagazine lezen: http://www.forbes.com/sites/gordonchang/2011/10/09/chinas-red-revival-implications-for-business/ dat de huidige regering terug veel meer nationaliseert.
    Nu dat zo’n gigantische historische onderneming – opbouw van socialisme in een immens land (nog voor een deel Derde Werel) – gepaard gaat met grote gevaren en vergissing, behoort bij het leven en de geschiedenis zelf.
    Het kapitalisme heeft 4 eeuwen nodig gehad om, en dan nog alleen bij ons hier in het rijke imperialistische westen, 60 jaar relatieve stabiliteit te hebben. Tot kort daarvoor kenden we in de 20ste eeuw nog wel 2 vreselijke wereldoorlogen en nu daagt ook hier weer een megacrisis op waar, volgens Europajournalist Paul Goossens op boekvoorstelling Peter Mertens, zelfs de Europese commissarissen niet weten hoe ze er uit gaan geraken.
    Dank voor je interesse. Je kan me ook (en meer) volgen op Facebook.
    Rode groet. Kris

RSS feed for comments on this post · TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: